https://jos.ut.ac.ir/ مجله علوم دانشگاه تهران (منتشر نمی شود) fa daily 1 Wed, 22 Dec 2010 00:00:00 +0330 Wed, 22 Dec 2010 00:00:00 +0330 https://jos.ut.ac.ir/article_21689.html سازه‌های مدفون بسته به شکل هندسی، عمق دفن و پارامترهای مختلف ژئوتکنیکی و لرزه‌ای رفتار متفاوتی از خود در هنگام وقوع زلزله نشان می‌دهند. یکی از انواع سازه‌های مدفون، تونل‌های زیرزمینی بتنی با مقطع دایروی هستند که کاربردهای بسیار زیادی در زمینه‌ حمل و نقل و انتقال آب داشته و اغلب توسط ماشین‌های حفر تونل (TBM) ایجاد می‌گردند. برای بررسی نیروهای ایجاد شده در پوشش نهایی تونل چندین روش حل بسته متفاوت در تحقیقات ارائه گردیده است. در این مطالعه، نخست روشهای مختلف تحلیلی و حل بسته نظیر روشهای Wang وPenzien برای کرنش های برشی ثابت بررسی شده و سپس با ایجاد یک مدل عددی بر پایه‌ تئوری اجزاء محدود و به کمک نرم‌افزار PLAXIS نتایج حاصل از روش‌های تحلیلی با روش عددی مقایسه گردیده است. به این منظور 7 نوع خاک مختلف از رس نرم تا ماسه‌ بسیار متراکم انتخاب شده و تحلیل انجام گردیده است. https://jos.ut.ac.ir/article_21690.html به منظور تعیین منشأ سرب در تعدادی از کانسارهای سرب و روی ایران، نسبت‌های ایزوتوپی سرب در نمونه‌های گالن متعلق به پنج کانسار سرب و روی با سنگ میزبان کربناته واقع در پهنه ایران مرکزی و کمربند چین خورده زاگرس اندازه‌گیری شدند. مقادیر نسبت‌های ایزوتوپ سرب کانسار کوه سورمه که در کمربند چین خورده زاگرس و در حاشیه شمال‌شرقی صفحه عربستان واقع شده است، نشان می‌دهد که کانسار مذکور در مقایسه با کانسارهای ایران مرکزی کمترین نسبت‌های 206Pb/204Pb (062/18) و 208Pb/204Pb (230/38) را دارا می‌باشد. با توجه به سن مدل سرب (585 میلیون سال) و نیز مقادیر بالای 207Pb/206Pb (8683/0)و 208Pb/206Pb (117/2) که بیانگر سهم غالب پی‌سنگ‌های اولیه در تامین سرب کانسار است، می‌توان این‌طور استنباط کرد که سرب و سایر فلزات کانسار همزمان با فاز تکتونیکی پان آفریقا (کراتونی‌شدن نهایی پی‌سنگ‌های ایران و عربستان در زمان پرکامبرین پسین) از مخزن جدا شده‌اند. https://jos.ut.ac.ir/article_21691.html مجموعه افیولیتی تکتونیزه خبر- مروست بخشی از افیولیت‌های درونی ایران است که در حاشیه جنوب باختری خرده قاره ایران مرکزی و در بخش میانی کمربند افیولیتی نائین- بافت رخنمون دارد.توالی گوشته‌ای این مجموعه از سرپانتینیت و هارزبورژیت سرپانتینیتی وتوالی پوسته ای درونی، دربردارنده گابرو ایزوتروپ، کمپلکس دایک‌های ورقه ای دیابازی و ترونجمیت است که توسط دایک‌های دیابازی منفرد و پگماتیت گابرو قطع شده ‌اند. توالی آتشفشانی نیز دربردارنده گدازه بالشی، روانه صفحه‌ای بازالتی- آندزیتی و برش هیالوکلاستیک است. نمودار‌های عنکبوتی به هنجارشده از آنالیزهای شیمیائی این سنگ ها نسبت به مقادیر گوشته اولیه، بیان‌گر غنی شدگی آن‌ها از عناصر LILE و تهی شدگی از عناصر با شدت یونی بالا (HFSE) به خصوص عنصر Nb است که مشابه الگوی ژئوشیمیایی ارائه شده در مناطق فرورانش است. https://jos.ut.ac.ir/article_21692.html سازند سیلیسی آواری کشف رود (ژوراسیک میانی)، در حوضه رسوبی کپه داغ، در منطقه مورد مطالعه بطور ناهم شیب بر روی سنگهای رسوبی آذر آواری تریاس (سازند سینا) و بر روی سنگهای اولترابازیک قدیمی تر قرار گرفته است. این سازند بطور هم شیب توسط سازند کربناته مزدوران (آکسفوردین-کیمریجین) پوشیده شده است. بر اساس مطالعات صحرایی و آزمایشگاهی، سه مجموعه رخساره (در قالب 12 رخساره سنگی) شناسایی گردیده که در محیط رودخانه ای-دلتایی و توربیدیتی نهشته گردیده اند. ماسه سنگها بطور عمده لیتیک آرکوز و فلدسپاتیک لیت آرنایت غنی از خرده سنگهای ولکانیکی و رسوبی هستند. مهمترین سیمانهای شناسایی شده اکسیدآهن، کربناتها (کلسیت، دولومیت، سیدریت و آنکریت)، سیلیس، کانیهای رسی (کائولن، ایلیت، سریسیت و عمدتاً کلریت)، پیریت و ندرتاً باریت است. بنابر این سیمانی شدن و فشردگی (شیمیایی و مکانیکی) می تواند از عوامل کاهنده تخلخل این سازند محسوب گردد. https://jos.ut.ac.ir/article_21693.html کانسار آهن گل‌گهر در ?? کیلومتری جنوب غرب سیرجان، در زون زمین ساختی سنندج- سیرجان واقع شده است. سنگ‌های همبر کانسار شامل واحدهای دگرگونی کمپلکس گل‌گهر متشکل از آمفیبولیت، میکاشیست، مرمر و گرافیت شیست به سن پالئوزوئیک است. سرپانتین، تالک وکلینوکلر از جمله کانی‌هایی هستند که منحصرا" به صورت پرکننده فضای میان دانه‌های مگنتیت و یا به صورت نواری و آمیختگی نامنظم همراه با کانه مشاهده می‌شوند. بنابراین انتظار می‌رود که بررسی نحوه تشکیل مجموعه کانی‌های سرپانتین، تالک و کلینوکلر به درک بیشتری از ژنز و تکامل کانسنگ آهن گل‌گهر منجر شود. براساس مطالعات صحرایی، پتروگرافی و شیمی کانی‌ها مشخص گردید که این مجموعه در طی سه مرحله حرارتی تشکیل شده‌اند. مرحله دمای بالا (بیش از ??? درجه سانتیگراد) که با تشکیل الیوین همراه بوده است. https://jos.ut.ac.ir/article_21694.html در ایران با توجه به وسعت زیاد کشور و گستردگی مناطق پتانسیل‌دار ذخایر معدنی (وجود کمربند ولکانیکی ارومیه ـ دختر) و لزوم شناسایی و مدیریت صحیح این ذخایر، استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی دارای اهمیت بسیار بالایی می باشد. استفاده از سامانه اطلاعات ‌جغرافیایی ضمن آنکه می تواند در ساماندهی اطلاعات مربوط به مطالعات اکتشاف ذخایر معدنی مورد استفاده قرار ‌گیرد، توانایی آن را دارد که تهیه و تلفیق لایه‌های اطلاعاتی مختلف را در قالب مدل های گوناگون، با سرعت و دقت بیشتری انجام داده و به عنوان پشتیبانی برای تصمیم‌گیری‌های فضایی مورد استفاده قرار گیرد. در این مقاله نقشه پتانسیل معدنی اندیس مس نوچون در مقیاس تفصیلی تهیه شده است. مراحل اصلی تهیه نقشه پتانسیل معدنی شامل موارد شناسایی معیارهای تشخیص کانی سازی، سازماندهی و آماده سازی اطلاعات، وزندهی و تهیه نقشه های معیار، تلفیق نقشه‌های معیار و ارزیابی نتایج می باشد. https://jos.ut.ac.ir/article_21695.html پیشینه مطالعات ژئوترمومتری– میکروترمومتری چهارگوشه 50000/1 میانه واقع در استان آذربایجان شرقی، بیانگر حضور ماگماتیسم تاخیری سنوزوئیک با رخساره غالب سریسیت آدولاریائی در واحدهای پیروکلاستیکی و توف های ریولیتی پالئوژن است که به دلیل توسعه و تنوع رخنمون های دگرسانی، شرایط پیدایش رگه های کوارتز پیریتی به عنوان میزبان ذخایر طلای اپی ترمال در نئوژن فراهم گردیده و شواهد بدست آمده از تغییرات بافتی واحدهای مینرالیزه، نظیر آنچه که در الگوی ناحیه بندی بافتی ذخایر کوئینزلند مشاهده می شود، درارتباط مکانی با توزیع ژئوشیمیائی سیلیس است. لذا بر اساس نتایج این تحقیق، در روشی نوین مبتنی بر اصول هندسه فرکتال، توزیع پذیری سیلیس توسط توابع غیرخطی ارزیابی گردیده و تغییرات بافتی رگه مینرالیزه، به منظور پیش داوری در اندیس های طلا دار غرب شهرستان میانه و در مطابقت با الگوی ناحیه بندی بافتی سامانه های اپی ترمال مطالعه شده است. https://jos.ut.ac.ir/article_21696.html تراف نانکای ( (Nankai Trough یک حاشیه فعال همگرا در جنوب شرق ژاپن است. رسوبات این حوضه عمدتاً ماسه، سیلت و رس با سیمانی از کربنات اتوژنیک است. واکنش های بیولوژیک در رسوبات توسط میکروارگانیسم ها انجام شده و نتیجه آن تبدیل مواد آلی به مخلوطی از متان و CO2 است. این تغییر و تبدیلات توسط باکتری ها و آرکی ها در شرایط بی هوازی اتفاق می افتد. اکسیداسیون بی هوازی متان به وسیله باکتری های احیاء کننده سولفات و اکسید کننده متان در اعماق کم رسوبات در بستر دریا انجام می شود و باعث افزایش آلکالینیته آب منفذی و تشکیل رسوب کلسیت اتوژنیک می گردد. بیوفیلم میکروبی مشاهده شده در مقاطع میکروسکوپی شاهدی بر این نوع رشد میکروبی است. https://jos.ut.ac.ir/article_21697.html مطالعات اندکی درباره رابطه بین سطوح ژئومرفیک، ایزوتوپ های پایدار در کربنات های پدوژنیک و تغییرات پالئواکولوژیک مناطق خشک ایران انجام شده است. پژوهش حاضر بمنظور مطالعه تکامل پدوژنیکی سطوح ژئومرفیک شرق اصفهان و بررسی شرایط اکولوژیکی و اقلیمی در زمان تکوین این سطوح انجام گرفت. بدین منظور سه پدون خاک بر روی سطوح ژئومرفیک یک مخروطه افکنه در شرق اصفهان انتخاب و مورد بررسی و مطالعه قرار گرفت. پوشش گیاهی گذشته منطقه با استفاده از ترکیب ایزوتوپی کربن در کربنات های پدوژنیک و درصد پوشش گیاهی فعلی از آنالیز ایزوتوپی مواد آلی خاکها محاسبه شدند. نتایج آنالیزهای ایزوتوپی نشان می‌دهد در مجموع در منطقه شرق اصفهان گسترش گیاهان C4 طی دوره هائی مرطوبتر با مقادیر پائین ?18O (دوره های یخچالی) رخ داده است. با توجه به آنکه دوره های سرد و مرطوب به عنوان شرایط مناسب برای گسترش گیاهان C3 بیان شده اsj. https://jos.ut.ac.ir/article_21698.html در این تحقیق 2 واحد سنگ چینه نگاری جدید که با ضخامت قابل توجهی در زاگرس مرتفع (سمیرم-اردل) رخنمون دارند بر اساس مطالعه 8 برش چینه شنا سی معرفی گردیده است. واحد سنگ چینه نگاری 1 (واحد آواری – کربناته) در برش نمونه ( ایستگاه7) 314 متر ضخامت دارد. این واحد با سطح تماس پیوسته بر روی سازند امیران قرار گرفته و با سطح تماس ناپیوسته توسط واحد سنگ چینه نگاری 2 پوشیده می شود. واحد سنگ چینه نگاری 2 (واحد آواری قرمز رنگ) با ضخامت 220 متر در برش نمونه ( ایستگاه 5) اندازه گیری شده است. سطح تماس پایینی واحد سنگ چینه نگاری 2 با واحد سنگ چینه نگاری 1 یا سازند گورپی ناپیوسته و سطح تماس بالایی آن با سازند تاربور پیوسته می باشد. https://jos.ut.ac.ir/article_21699.html در این تحقیق، چینه نگاری زیستی و محیط رسوبی سازند آسماری در یال جنوبی تاقدیس خویز مورد مطالعه قرار گرفته است. سازند آسماری در برش مورد مطالعه با 283 متر ضخامت شامل تناوبی از سنگ آهک های نازک، متوسط و ضخیم لایه تا توده ای است. در این مطالعه 28 جنس و 25 گونه فرامینیفر بنتیک شناسایی شد که بر اساس پخش و پراکندگی عمودی آن ها چهار زون تجمعی مورد شناسایی قرار گرفت. با توجه به پراکندگی عمودی فرامینیفرها و زون های تجمعی شناسایی شده سن سازند آسماری در برش مورد مطالعه الیگوسن (روپلین- چاتین) – میوسن پیشین (آکی تانین- بوردیگالین) در نظر گرفته می شود. بر اساس مشاهدات صحرایی و بررسی مقاطع نازک میکروسکوپی تعداد 10 ریز رخساره در سازند آسماری شناسایی گردید. این ریز رخساره ها در سه محیط رسوبی اصلی شامل بخش کم عمق دریای باز، سد و لاگون نهشته شده اند. https://jos.ut.ac.ir/article_21700.html نقشه شکستگیهای ساختاری منطقه تکنار با توجه به ویژگیهای مورفولوژیک و ساختاری مناسب، به کمک تکنیکهای دورسنجی و پردازش داده‌های ماهواره‌ای ترسیم شد. در این تحقیق ابتدا شکستگیها از نظر روند به 6 دسته هم راستا تفکیک شدند. سپس نمودارهای گل سرخی شکستگیها در 5 ناحیه کوچک از منطقه برای بررسی نحوه توزیع دستجات مختلف گسلی رسم شد. بیشترین تعداد و تنوع گسلها در مرکز و جنوب منطقه قرار داشت. از مقایسه مقادیر طول (L) شکستگیها، تمامی آنها در 3 رده جداگانه از نظر طولی طبقه‌بندی شدند. نیز مشخص شد که تعداد گسلها‌ی هر دسته (از 6 دسته) با افزایش طول آنها به صورت نمایی کاهش می‌یابد. در بررسی پارامتر فاصله (S) نیز نتایج مشابهی گرفته شد و معلوم گردید که تعداد گسلها با افزایش فاصله به طور نمایی کاهش می‌یابد https://jos.ut.ac.ir/article_21701.html کمان ماگمائی سنوزوئیک کرمان در پایانه جنوب شرقی کمربند آتشفشانی ارومیه- دختر مراحل تکوین و تکامل زمین ساختی و ماگمائی خود را متفاوت از بخش‌های مرکزی و شمال غربی این کمربند طی نموده و ماگماتیسم آن حاصل فرورانش پوسته اقیانوسی تتیس جوان در شرق گسل ترانسفورم نائین- بافت به زیر خُرد قاره در حال چرخش ایران مرکزی و اقیانوس احاطه کننده آن بوده است. فعالیت‌های ماگمائی در این کمان از ابتدای ائوسن با فعالیت های آتشفشانی گسترده مجموعه های بحرآسمان و رازک آغاز گردید که سنگ های آتشفشانی این مجموعه ها ویژگی های ماگماهای اشباع از سیلیکا با ترکیب مافیک تا فلسیک و فاقد فلدسپاتوئید و با گرایش حدواسط شبه‌تولئیتی- کالک‌آلکالین، غنی شدگی کم تا متوسط از عناصر لیتوفیل بزرگ یون، تفکیک یافتگی ضعیف تا متوسط عناصر نادر خاکی (20La/Yb?)، مقادیر کمتر رادیوژنیک ایزوتوپ استرانسیوم (7049/0-7041/0=Sr86/Sr87) و بالا بودن اپسیلون نئودیمیوم (6-3/2=Nd ?) را به نمایش گذاشته اند. https://jos.ut.ac.ir/article_21702.html کانسارسازی سلستیت در تاقدیس بنگستان(شمال غرب بهبهان، اهواز)، بیش از Km60 رخنمون دارد. ماده معدنی با سنگ همبر چین خورده است و بین آهک توده ای زیرین و آهک شیلی سازند آسماری قرار دارد. سلستیت های دانه شکری با شکل های ظاهری سلستیت همراه با ادخال هایی از انیدریت، ژیپس و کلسیت، نشانه جانشینی Sr2+ به جای Ca2+ در سولفات کلسیت و کربنات کلسیم است. ساخت های زبرا و رگه ای، بلور های موزاییکی سلستیت با زوایای 1200، به دام افتادن بلور های ریز خود شکل درون بلور های بزرگتر و بی شکل، قطع شدگی بلورهای سلستیت نسل اول توسط کلسیت اسپاری و سلستیت، اثرات دیاژنز تاخیری و فرایندهای اپیژنتیک را بر سلستیت ها نشان می دهد. نسبت استرانسیوم به کلسیم در نمونه های سلستیتی بیش از7500 برابر نسبت به مقدار آب دریا غنی شده است. https://jos.ut.ac.ir/article_21703.html مقاومت فشاری تک محوری یکی از پارامترهای مهم مورد استفاده در طراحی های مهندسی سنگ می باشد. از آنجا که انجام آزمایش مقاومت فشاری تک محوری نیازمند نمونه ای استاندارد می باشد و تهیه نمونه استاندارد برای آن به خصوص از سنگهای سست، لایه دار و دارای سطوح ضعف زیاد بسیار سخت می باشد، روشهای تخمین این پارامتر به صورت غیر مستقیم مورد توجه محققین قرار گرفته است. استفاده از نتایج آزمایش پانچ یکی از جدیدترین این روشهاست. در این تحقیق آزمایشهای تعیین مقاومت فشاری تک محوری، شاخص پانچ بلوکی، شاخص بارنقطه ای، سرعت عبور موج فشاری و خصوصیات فیزیکی بر روی 63 نوع سنگ مختلف انجام شد. علاوه براین آزمایشها، برای اولین بار از آزمایش پانچ استوانه ای نیز استفاده گردید